زندگي

برش عرضي از ريشه دولپه.

به تفاوتهاي برش عرضي ريشه تک لپه(تصوير راست) و دولپه(تصوير چپ) توجه کنيد.

تعداد زياد دستجات آوندي در تک لپه اي ها(بيش از بيست دسته) و در دولپه اي ها(دو تا چهار دسته) و همچنين آندودرم تک لپه اي ها که اصطلاحاً U شکل و دولپه اي مکعبي شکل است(سلول هاي آندودرم از چهار طرف ضخيم شده اند).

نهاندانگان       Angiospermae

1-  مشخصات عمومي نهاندانگان

          در نهاندانگان گياه برگ دار مرحله اسپوروفيت بوده و مرحله گامتوفيت بيش از بيش كوتاه شده است. فرق عمده نهاندانگان از بازدانگان عبارت از اينكه در بازدانگان تخمك هادر روي برچه هاي گسترده و برهنه مي باشند. همچنان كه دانه حاصله نيز پوششي ندارد. در صورتي كه در نهاندانگان كناره هاي برگ برچه اي تا شده و دور تخمك را مي پوشاند و محفظه اي بنام تخمدان براي حفاظت تخمك ها تشكيل مي شود. بهرصورت حفره خالي تخمدان در رأس خود به يك خامه و كلاله منتهي مي گردد. رسيدن گامت نر به داخل كيسه جنيني وقتي امكان پذير است كه دانه گرده بر سطح كلاله برويد و لوله گرده اي بوجود آورد كه بافت هادي درون خامه را پيموده و از راهي كه معمولاً مجراي سفت مي باشد به تخمكها نفوذ مي كند. در بازدانگان ممكن است لوله گرده بوجود آيد ولي برچه ها هميشه باز مانده و هرگز كلاله اي در آنها تشكيل نمي شود. وجه تميز بازدانگان از نهاندانگان اختصاصات سلولي آنها در نسل هاي هاپلوئيد و ديپلوئيد مي باشد. در نهاندانگان نمو ميكروسپور به تشكيل سلول زاينده منجر مي شود كه سلول مزبور مترادف سلول مادر آنتريدي در بازدانگان است. دو گامت نر از تكثير هسته سلول زاينده بوجود مي آيد كه معمولاً فاقد تاژك مي باشد. كيسه جنيني نهاندانگان معمولاً شامل يك تخمزا (ائوسفر) و دو قرينه (سينرژيد) و بعلاوه دو هسته قطبي و سه متقاطر (آنتي پود)است. در حاليكه در بازدانگان بافت متراكمي بنام آندوسپرم وجود دارد كه درون آن آركگون ها نمو مي كند. تخمزاي  نهاندانگان متشابه با تخمزاي آركگون بازدانگان است. ولي هسته هاي قطبي و متقاطر ها بمنزله پهنكي هستند كه به حد اعلاء تحليل رفته و بطور عقيم و نازا باقيمانده اند. (آرياوند)  

در موقع لقاح در نهاندانگان يكي از گامت هاي نر با تخمزا تركيب شده و جنين گياهي را بوجود مي آورد. در حاليكه گامت ديگر با دو هسته قطبي كه باهم تشكيل هسته ثانوي را مي دهد تركيب يافته و تخم ضميمه را ايجاد مي نمايد. تخم ضميمه پس از رشد تبديل به آلبومن مي گردد. بسياري از گياه شناسان آن را يك جنين اضافي تلقي مي كنند. و اين جنين صرف تغذيه جنين اصلي خواهد شد. لقاح مضاعف كه اولين دفعه بوسيله Guignard  , Nawaschine در اوايل قرن بيستم ميلادي شناخته شده است و يكي از صفات مميزه نهاندانگان بشمار مي رود. در بازدانگان گامت نر دوم يا ازبين مي رود و يا اينكه بندرت ممكن است موجب لقاح آركگون ثانوي گردد. ذخيره غذائي جنين گياهي در بازدانگان همان آندوسپرم مي باشد. و بافت مزبور از سلولهائي با هسته n كروموزومي تشكيل يافته. در صورتي كه در نهاندانگان بافت غذائي بعد از لقاح تشكيل مي شود و همچنين سلولهاي آن معمولاً تريپلوئيد هستند. در فصول قبل در مورد فيلوژني نهاندانگان بحث شده است براي سهولت مطالعه تقريباً اكثر گياه شناسان نهاندانگان را به دو گروه تك لپه ايها و دو لپه ايها تقسيم مي نمايند. (آرياوند)  

2- مشخصات عمومي تك لپه ايها          Monocotyledones

در جنين تك لپه اي ها ابتدا يك جوانه انتهائي و دو برجستگي جانبي تشكيل مي شود ولي بجاي آنكه دو برجستگي مزبور به رشد خود ادامه دهد. فقط يكي از آنها نمو مي يابد و تشكيل لپه منحصر به فرد گياهك را مي دهد و نمو جوانه اوليه و لپه دوم متوقف مي گردد. البته در اين مورد استثنا هائي وجود دارد. در گياه Corydalis از تيره شاه تره (دولپه اي) در موقع نمو جنين فقط يكي از لپه ها نمو كامل حاصل مي كند. در حاليكه لپه دوم پس از مختصر نمو از فعاليت مي افتد. در اين موقع گياهك كاملاً شبيه گياهك تك لپه ايها مي باشد. (آرياوند)  

اغلب تك لپه ايها علفي و پايا هستند و معمولاً ساقه آنها به جهت عدم وجود ساختمان پسين چوب و آبكش قطور نمي گردد. در حقيقت ساقه تك لپه ايها در قسمتهاي رويشي (به غير از گل آذين) انشعاب حاصل نمي كند. در تك لپه ايها برگها معمولاً فاقد دمبرگ بوده و داراي پهنك نواري و رگبرگ هاي موازي است. استثنأ در اين مورد در تيره هاي گل شيپوري، خرما، موز و برخي از گياهان آبزي ديده مي شود. (آرياوند)

از لحاظ ساختمان گل، گل آذين ها در تك لپه ايها متغيير است. اغلب گلها داراي يك پيش برگ بوده كه بطور متقابل با براكته گل قرار دارد. بطور كلي فرمول گل آنها به قرار زير است: 3 s + 3p + [3 +3 ] E +3c                              

اختلاف عمده تك لپه ايها از دو لپه ايها از نظر ساختمان داخلي عدم وجود ساختمان پسين و لايه هاي زاينده در گياهان تك لپه ايها است. اختصاصات ساختمان نخستين ساقه تك لپه ايها در مسير دسته جات آوندي برگ در ساقه مي باشد كه براي جزئيات امر به كتب گياه شناسي مراجعه شود. (آرياوند)  

كلاس دو لپه ايها  Dicotyledones

                                          ( بي گلبرگان   - Apetales    )

                            1- مشخصات عمومي دو لپه ايها

       در نمو جنين دو لپه ايها، در اثر توقف رشد انتهاي گياهك، دو برجستگي كناري بنام لپه ها به وجود مي آيد . نمو رأس ساقه در آخر تشكيل جنين و به ويژه هنگام رشد دانه توسط جوانه انتهائي يا ژمول دنبال مي گردد و محور روي لپه اي يا Epicotyle  را در امتداد محور زير لپه يا Hypocotyle تشكيل مي دهد. هنگام رويش دانه تقريباً در اغلب موارد لپه ها در نتيجه طويل شدن محور زير لپه به بالاي سطح خاك برده مي شود و حتي در برخي موارد تبديل به برگهاي سبزينه دار مي گردند . ساقه دو لپه ايها برخلاف ساقه تك لپه ايها انشعابات فراوان دارد. (آرياوند)

  برگ ها داراي شكل و رگبندي بسيار متفاوتي هستند. اغلب داراي دمبرگ و گوشوارك بوده ساده يا مركب مي باشند. رگبرگ هاي موازي كه در تك لپه ايها فراوان بود در دولپه ايها بسيار نادر است. بالاخره غلاف در گياهان اين كلاس كاهش محسوس يافته و فقط در تيره جعفري (آپياسه) بطور استثناء غلاف  نسبتاً پهني وجود دارد.

در اين گياهان انواع گل آذين ها وجود دارد. گلها در بغل براكته ها واقع شده و هر گل داراي 2 پيش برگ جانبي و مي باشد. گلها مارپيچي يا پيراموني بوده و در صورت اخير هر گل داراي 5 پيرامون (معمولاً داراي دو پيرامون پرچم) اغلب 4 يا 5 پرمي باشند. تعداد برچه ها در غالب گلها كاهش مي يابد. شايد بدان جهت كه جاي كافي در سطح  نهنج گل وجود ندارد. تغييرات زيادي نسبت به گل عمومي فوق در طبيعت ديده مي شود.

  از نظر ساختمان داخلي وجود لايه هاي زاينده چوب -آبكش و پوست- چوب پنبه در دو لپه ايها حائز اهميت مي باشد. در سايه وجود لايه هاي مزبور همه ساله برقطر ساقه آنها افزوده مي شود و اشكال درختي در دولپه اي ها فراوان است. در ساختمان ريشه دو لپه اي ها كلاهك و لايه تارهاي كشنده منشاء واحدي دارد. در حاليكه در تك لپه ايها كلاهك با بافتهاي پوست ريشه داراي منشاء واحدي هستند. بطور استثناء در برخي از پيوسته گلبرگان و بي گلبرگان عناصر آبكش در دو جهت آْوندهاي چوبي قرار مي گيرند (ساختمان دو جانبي ). (آرياوند)

تخمكها معمولاً در جدا گلبرگان داراي دو پوشش بوده و بافت خوروش آنها فراوانست. در بي گلبرگان  تخمكها يك پوششي و در پيوسته گلبرگان تخمكها هم چنين يك پوششي و خوروش معمولاً تحليل رفته است. (آرياوند)